Zasady zatrudniania cudzoziemców w Polsce

1. Wprowadzenie

Podstawowym aktem prawnym regulującym zagadnienie zatrudniania cudzoziemców w Polsce jest ustawa z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2004r. nr 99 poz. 1001 z pożn, zm.). Uchyliła ona przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

Wykonywanie pracy przez cudzoziemca oznacza to: zatrudnienie, wykonywanie innej pracy zarobkowej (na podstawie umowy zlecenia, o dzieło, agencyjnej) lub pełnienie funkcji w zarządach osób prawnych prowadzących działalność gospodarczą.

Ogólna zasadą uregulowaną w art. 87 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jest dopuszczalność świadczenia pracy przez cudzoziemców na terenie Rzeczypospolitej Polskiej pod warunkiem uzyskania odpowiedniego zezwolenia wydanego przez wojewodę właściwego miejscowo dla siedziby pracodawcy ubiegającego się o zezwolenie. Opłata za złożenie wniosku o wydanie zezwolenia na pracę dla cudzoziemca wynosi 50 złotych w przypadku zatrudnienia cudzoziemca na okres do trzech miesięcy i 100 złotych, w przypadku zatrudniania cudzoziemca na okres dłuższy niż 3 miesiące. Przepisy ustawy przewidują jednak szereg wyjątków od tej zasady.

2. Przyrzeczenie i zezwolenie na pracę dla cudzoziemców

Przyznawanie przyrzeczeń oraz zezwoleń reguluje rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z dnia 21 lipca 2006 w sprawie tryby i warunków wydawania zezwolenia na pracę cudzoziemca (Dz.U. 2006 nr 141 poz. 1002).

Warunkiem wydania cudzoziemcowi zezwolenia na pracę jest wcześniejsze uzyskanie przez pracodawcę przyrzeczenia wydania zezwolenia na prace dla cudzoziemca oraz uzyskanie przez cudzoziemca wizy uprawniającej do pobytu w Polsce w celu wykonywania pracy lub też zezwolenia na zamieszkanie na terytorium RP na czas oznaczony, zezwolenia na pobyt czasowy lub zezwolenia na pobyt na terytorium Polski.

Uzyskanie przyrzeczenia wydania zezwolenia na pracę daje prawo ubiegania się przez cudzoziemca o dokumenty legalizujące jego pobyt w Polsce, którymi są zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony lub wiza.

Jeżeli w dniu składania wniosku cudzoziemiec posiada prawo pobytu na terytorium Polski lub wizę z prawem do pracy, wojewoda może udzielić zezwolenia na pracę cudzoziemca bez konieczności uprzedniego wydania przyrzeczenia na okres nie dłuższy niż okres prawa pobytu.

Decyzję w sprawie przyrzeczenia, uwzględniając sytuację na lokalnym rynku pracy oraz kryteria wydawania przyrzeczeń i zezwoleń na pracę cudzoziemców wydaje wojewoda.

Gdy już zostało wydane przez wojewodę przyrzeczenie wydania zezwolenia na pracę następnym krokiem jest uzyskanie przez pracodawcę zezwolenia na wykonywanie pracy. Zezwolenie wydaje wojewoda właściwy ze względu na siedzibę pracodawcy. Po uzyskaniu zezwolenia na pracę pracodawca może zawrzeć z cudzoziemcem umowę o pracę.

Zezwolenie jest wydawane na warunkach określonych w przyrzeczeniu, na okres nie dłuższy niż czas pobytu określony w odpowiedniej wizie lub nie dłuższy niż okres ważności zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub zezwolenia, o którym mowa w przepisach o zasadach i warunkach wjazdu i pobytu obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej oraz członków ich rodzin na terytorium Polski. Termin obowiązywania przyrzeczenia lub zezwolenia może zostać przedłużony przez wojewodę.

3. Uproszczone wydawanie przyrzeczeń i zezwoleń na pracę

W stosunku do niektórych grup cudzoziemców przyrzeczenia i zezwolenia na pracę wydawane są przez wojewodę bez względu na sytuację na lokalnym rynku pracy oraz kryteria wydawania przyrzeczeń i zezwoleń na pracę cudzoziemców.

Przypadki takie wymienia w § 1 Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z dnia 21 lipca 2006 r. w sprawie określenia przypadków, w których przyrzeczenie i zezwolenie na pracę cudzoziemca wydawane jest bez względu na sytuację na lokalnym rynku pracy i kryteria wydawania przyrzeczeń i zezwoleń na pracę cudzoziemców (Dz.U.06.141.1004).

Uproszczone wydawanie przyrzeczeń i zezwoleń na pracę dotyczy następujących cudzoziemców:
• cudzoziemców będących obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, którzy mają wykonywać pracę jako personel kluczowy, w rozumieniu art. 52 Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r.
• cudzoziemców – członków rodzin pracowników przedstawicielstw dyplomatycznych, urzędów konsularnych, organizacji międzynarodowych lub ich przedstawicielstw wykonujących w Polsce pracę w ramach umów i porozumień międzynarodowych,
• cudzoziemców – lekarzy i lekarzy stomatologów, absolwentów polskich uczelni medycznych odbywających wymagane staże na podstawie przepisów w sprawie stażu podyplomowego lekarza, lekarza stomatologa,
• cudzoziemców upoważnionych do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego w jego oddziale lub przedstawicielstwie znajdującym się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
• cudzoziemców, którzy wykonują pracę jako prywatna służba domowa pracowników przedstawicielstw dyplomatycznych, urzędów konsularnych, organizacji międzynarodowych lub ich przedstawicielstw,
• cudzoziemców – trenerów sportowych i sportowców wykonujących pracę na rzecz klubów sportowych i innych podmiotów, których działalność statutowa obejmuje krzewienie kultury fizycznej i sportu,
• cudzoziemców – farmaceutów będących absolwentami polskich szkół wyższych odbywających roczną praktykę w aptece na podstawie przepisów o izbach aptekarskich,
• cudzoziemców wykonujących pracę w Polsce w ramach umów międzynarodowych w zakresie zatrudnienia, jeżeli potrzeba zatrudnienia cudzoziemca jest potwierdzona przez właściwy organ zatrudnienia, w trybie wskazanym w umowie,
• obywateli Republiki Turcji, gdy wystąpiono z wnioskiem o przedłużenie zezwolenia na pracę cudzoziemca, jeżeli wykonywali oni legalnie pracę w Rzeczypospolitej Polskiej przez okres 1 roku u danego pracodawcy.

W takiej sytuacji nie zachodzi przed wydaniem zezwolenia konieczność poszukiwania pracowników wśród osób bezrobotnych oraz wykazywanie, że na lokalnym rynku pracy nie jest możliwe pozyskanie kandydata o wymaganych kwalifikacjach spośród obywateli polskich albo cudzoziemców zwolnionych z posiadania zezwolenia na pracę.

4. Zatrudnienie bez konieczności uzyskiwania zezwolenia na prace

W określonych przypadkach pracodawca w Polsce może zatrudnić niektóre kategorie pracowników bez konieczności uzyskania zezwolenia wydawanego przez wojewodę właściwego miejscowo dla siedziby pracodawcy, który ubiega się o zezwolenie. Przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy określają status cudzoziemców, którzy nie muszą uzyskiwać zezwolenia na pracę w Polsce jak również wskazują akty prawne regulujące zatrudnianie pracowników zagranicznych, którzy z takiego obowiązku zostali zwolnieni.

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z dnia 30 sierpnia 2006 r. w sprawie wykonywania pracy przez cudzoziemców bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę (Dz.U. 2006 nr 156 poz. 1116) określa cudzoziemców zwolnionych z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę.

Grupy osób oraz cudzoziemców, którzy zostali zwolnieni z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę określone zostały w art. 87 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2004r. nr 99. poz. 1001).

Zezwolenie nie będzie również wymagane w przypadku gdy cudzoziemiec wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego i jest delegowany przez niego do podmiotu mającego siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres nie przekraczający 30 dni w roku w celu wykonania zadania określonego przez delegującego w innym trybie niż realizacja usługi eksportowej (wnioskując z art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy).

5. Zatrudnianie obywateli UE oraz obywateli państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego

Zgodnie z obowiązującą zasadą swobody przepływu osób (art. 39 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską), cudzoziemcy – obywatele Unii nie potrzebują uzyskiwać pozwolenia na pracę w Polsce.

Od dnia 17 stycznia 2007 r. obywatele państw członkowskich Unii Europejskiej oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego posiadają swobodny dostęp do polskiego rynku pracy.

6. Świadczenie pracy przez cudzoziemców w ramach usług eksportowych

Kwestie wydawania zezwoleń dla cudzoziemców realizujących usługi eksportowe na terenie Polski reguluje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 lipca 2006 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu wydawania przyrzeczeń i zezwoleń na pracę cudzoziemców zatrudnionych przy realizacji usług eksportowych świadczonych przez pracodawców zagranicznych w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2006r. nr 141 poz. 1003).

O zezwolenie na pracę cudzoziemców wykonujących pracę u pracodawcy zagranicznego i jest delegowany do Polski w celu realizacji usługi eksportowej występuje pracodawca zagraniczny.

Decyzję w sprawie przyrzeczenia i zezwolenia na pracę wydaje wojewoda właściwy ze względu na miejsce realizacji usługi eksportowej.

7. Wizy.

Wydawanie wiz dla cudzoziemców określa ustawa z 13 czerwca 2003 roku o cudzoziemcach (Dz.U.06.234.1694 z pozn. zm.). Stosownie do przepisów ustawy, cudzoziemcowi wjeżdżającemu do Polski wydaje się wizę w zależności od celu jego wjazdu i pobytu. Jedną z wiz pobytowych jest wiza w celu prowadzenia działalności gospodarczej oraz wiza w celu wykonywania pracy. Wiza ta wydawana jest cudzoziemcowi, który przedstawi przyrzeczenie wydania zezwolenia na pracę na terytorium Polski, albo pisemne oświadczenie pracodawcy o zamiarze powierzenia cudzoziemcowi wykonywania pracy, jeżeli zezwolenie na pracę nie jest wymagane. Wizę wydaje się na okres pobytu, który odpowiada okresowi wskazanemu w przyrzeczeniu lub oświadczeniu, nie dłużej jednak niż na 1 rok (365 dni).

Cudzoziemcowi przebywającemu na terytorium Polski można przedłużyć wizę pobytową w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli są spełnione warunki określone w/w ustawie. Przedłużenie wizy wydawane jest w formie decyzji przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca.

Wizę w celu wykonywania pracy wydaje lub odmawia jej wydania konsul właściwy ze względu na miejsce stałego zamieszkania cudzoziemca. Przepisy powyższej ustawy nie mają zastosowania do obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej oraz członków ich rodzin, a także do obywateli państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego, które nie należą do Unii Europejskiej, ale na podstawie umów zawartych z Unią Europejską korzystają ze swobody przepływu osób i członków ich rodzin, w zakresie uregulowanym w ustawie z dnia z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin.